Pocz�?tki II Rzeczypospolitej Analizuj�?c przyczyny nale??y powr??ci�? do pocz�?tk??w pa??stwa polskiego w XX wieku. Po I wojnie ??wiatowej Polska, jako jedno z 10 nowopowsta??ych pa??stw w Europie, mia??a najgorsze po??o??enie, poniewa?? jako jedyna musia??a sprosta�? zadaniu scalenia i ujednolicenia pa??stwa z??o??onego z �??trzech nier??wnych po????wek�?�, czyli ziem podleg??ych podczas zabor??w trzem r????nym mocarstwom. Trudno??ciom do sprostania musia?? stawi�? czo??o polski parlament oraz rz�?d. Niestety ci�?gn�?ce si�? konflikty na zachodzie z Niemcami, a na wschodzie ze Zwi�?zkiem Radzieckim i Litw�? nie pozwala??y na zaj�?cie si�? wewn�?trznymi sprawami w pa??stwie. Pierwszy rz�?d prezesa J�?drzeja Moraczewskiego upad?? z przyczyn politycznych niezwykle szybko, a walki lewicy i prawicy zapowiada??y niesta??o??�? w przysz??ym parlamencie.Po uchwaleniu konstytucji marcowej 12 marca 1921 roku sytuacja nie przedstawia??a si�? wcale pomy??lniej. Uzale??niaj�?c od parlamentu dzia??ania i decyzje rz�?du oraz po??rednio prezydenta, silna w??adza wykonawcza w Polsce zosta??a uniemo??liwiona, a taka potrzebna by??a do sprawnego kierowania pa??stwem.
Zosta??o to uczynione przez gremium opracowuj�?ce konstytucj�? po to, by uniemo??liwi�? J??zefowi Pi??sudskiemu szerokie prezydenckie uprawnienia. Ju?? wtedy prawica obawia??a si�? rz�?d??w Pi??sudskiego, wi�?c postanowili go od niej odsun�?�? albo zamieni�? w marionetk�? sejmu.
Po najbli??szych wydarzeniach wydawa??o si�?, ??e Pi??sudski zrezygnuje z wysokich stanowisk pa??stwowych. Przyk??adem na to mia??y by�? wybory prezydenckie. Po pierwszych wolnych wyborach do polskiego parlamentu nale??a??o wybra�? prezydenta. 4 grudnia 1922 roku J??zef Pi??sudski spotka?? si�? z przedstawicielami partii, kt??re mog??y go poprze�? i o??wiadczy??, ??e przywileje prezydenckie s�? dla niego zbyt ma??e, by m??g?? on wywrze�? pozytywny wp??yw na bieg spraw pa??stwowych. Od tamtej pory zrzeka?? si�? wi�?kszo??ci posad publicznych pr??cz wojskowych. Jednak nie oznacza??o to, ??e ca??kiem zrezygnuje z wp??ywu na ??wczesny ??wiat polityki. Mo??na to wywnioskowa�? z tego, ??e Pi??sudski jeszcze jako Naczelnik Pa??stwa pr??bowa?? wykorzysta�? endeckie demonstracje przeciwko prezydentowi Narutowiczowi dla w??asnych korzy??ci.
Za??�?da?? wtedy dodatkowych pe??nomocnictw dla uspokojenia sytuacji na ulicach Warszawy, a gro??b�? zamachu na prezydenta skomentowa??: �??My z Pierwszej Brygady nie darowujemy i potrafimy w mord�? bi�?�?�. Od tamtej pory w jego czynach da??o si�? pozna�? dzia??ania, kt??re kreowa??yby go w oczach ludno??ci w dobrym ??wietle, a by??oby to zupe??nie bezpodstawne, gdyby mia?? na celu zupe??ne wycofanie si�? z polityki.Licz�? si�? indywidualno??ci �?? nie wi�?kszo??�? W styczniu 1923 roku zmieni??y si�? przekonania Pi??sudskiego. Stwierdzi?? on bowiem, ??e nie liczy si�? wcale wi�?kszo??�? w sejmie, poniewa?? naprawd�? wa??ne s�? wybitne indywidualno??ci. Zacz�??? w ten spos??b kwestionowa�? demokracj�? sejmow�?, do kt??rej powstania w 1918 roku walnie si�? przyczyni??.
Marsza??ek por??wnywa?? r??wnie?? w ten spos??b demokracj�? z autorytaryzmem, wypowiadaj�?c si�? wyra??nie przychylnie do tego drugiego sposobu prowadzenia rz�?d??w.
Jednak na posiedzeniu ??cis??ej Rady Wojskowej 2 grudnia 1923 roku Pi??sudski ostro zaatakowa?? gen. Szeptyckiego, po czym zrzek?? si�? tej ostatniej ju?? funkcji wojskowej i odsun�??? z ??ycia politycznego, osiadaj�?c w wilii w Sulej??wku, kt??r�? zafundowali mu legioni??ci walcz�?cy z nim w 1920 roku. Odchodz�?c w wyja??nieniu swojego czynu owiadczy??, ??e jako ??o??nierz nie mo??e w zgodzie z w??asnym sumieniem broni�? ludzi odpowiedzialnych za ??mier�? prezydenta Narutowicza.Dla uzyskania sympatii spo??ecze??stwa i szykanowania przeciwnik??w wykorzystywa?? ju?? wtedy bie??�?c�? sytuacj�? na polskiej scenie politycznej. Jego zwolennik??w uderza??a niezwyk??a bezinteresowno??�? (zrezygnowa?? z pensji Marsza??ka Polski), sprawiedliwo??�? oraz pozorna uczciwo??�?. Mo??e gdyby umiej�?tno??ci kierowania i koordynowania pracy pa??stwa by??y tak du??e jak zdolno??ci jednania sobie zwolennik??w i wykorzystywania propagandy jako najlepszego sposobu zdobycia poparcia, nie kojarzy??aby si�? sanacja z blokowaniem drogi demokratyzacji kraju i powolnego jego rozk??adu.
Pi??sudski genialnie przewidywa?? najbli??sz�? drog�?, jak�? przejdzie Polska pod jego nieobecno??�? i m??g?? wybra�? najlepszy moment na wykonanie zamachu. Jan D�?bski pisa??: �??A polityka to przewidywanie, przewidywanie oparte na dobrym rozeznaniu rzeczywisto??ci�?�. Pi??sudski t�? rzeczywisto??�? zna?? bardzo dobrze. Bra?? udzia?? w powstawaniu ustroju w Polsce i mia?? wielu informator??w, kt??rzy przekazywali mu dok??adne relacje o dzia??aniach w kraju. A jak przedstawia??a si�? sytuacja przed dokonaniem zamachu? Sejm by?? niezwykle rozdrobniony. ??adna partia nie posiada??a wi�?kszo??ci i co za tym idzie, rz�?dy sprawowa�? musia??a koalicja. W takim parlamencie wsp????praca nie udawa??a si�? najlepiej, co dodatkowo utrudnia??y przepychanki i k????tnie pos????w. Premierzy mieli trudne zadanie zbudowania gabinetu, kt??ry zapanowa??by nad zbli??aj�?cym si�? kryzysem. W kilka miesi�?cy po ust�?pieniu Pi??sudskiego rozpocz�???a si�? w ojczy??nie hiperinflacja. Dodruk banknot??w bez pokrycia przez rz�?d tylko pogarsza?? sytuacj�?.Pomy??ki i niepowodzenia w??adzy by??y wykorzystywane przez Pi??sudskiego, kt??ry odchodz�?c z polityki niemal??e nieskazitelny, zdobywa?? coraz wi�?ksze poparcie. Ludno??�? nie wiedzia??a jednak o jego z??ej stronie. Aby si�? o niej nie dowiedzia??a, czuwa?? ca??y sztab poplecznik??w w wielu dzia??ach gospodarki, polityki i administracji. Jednak??e najbardziej m??g?? liczy�? na zaufanych genera????w oraz wi�?ksz�? cz�???�? armii, kt??ra nadal by??a wierna marsza??kowi. Dzi�?ki takim wp??ywom m??g?? na swoim dobrowolnym wygnaniu wtr�?ca�? si�? w ??ycie obywatelskie po??rednio i osobi??cie. Napisa?? kilka ksi�???ek. Cz�?sto przyje??d??a?? do Warszawy. Kilkukrotnie by?? na audiencji u prezydenta Wojciechowskiego. Ich trwaj�?ce oko??o godzin�? spotkania odbywa??y si�? w spokojnej atmosferze i bez udzia??u adiutant??w. Nie wygl�?da??o na to, ??e mog�? stan�?�? po dw??ch r????nych stronach barykad, szczeg??lnie, ??e Wojciechowski podobnie jak Pi??sudski bra?? udzia?? w tworzeniu PPS.
Kryzys w pa??stwieKolejny kryzys gospodarczy rozpocz�??? si�? w czasie rz�?d??w W??adys??awa Grabskiego. Mimo przeprowadzonych reform skarbowo-monetarnych zako??czonych wprowadzeniem na rynek nowej waluty �?? z??otego oraz reform�? roln�?, deficyt bud??etowy niebezpiecznie si�? powi�?ksza??. Inflacja r??wnie?? ros??a.
W takich warunkach rz�?d poda?? si�? do dymisji w kwietniu 1926 roku po trzyletnich rz�?dach. Nale??a??o teraz rozpocz�?�? napraw�? sytuacji. Tak rozpocz�???o si�? przesilenie gabinetowe. Misj�? utworzenia nowego rz�?du podj�??? hrabia Aleksander Skrzy??ski. Jednak niespodziewanie najwi�?cej trudno??ci sprawia??o wytypowanie Ministra Spraw Wojskowych. Pierwotnie mia?? nim zosta�? gen. W??adys??aw Sikorski, jednak po gwa??townym prote??cie Pi??sudskiego z??o??onym osobi??cie prezydentowi Wojciechowskiemu, wybrano za niego gen. Lucjana ??eligowskiego, wykonawc�? woli Pi??sudskiego wzgl�?dem Okr�?gu Wile??skiego w latach 1920-22. Prezes Skrzy??ski poprosi?? o uczestnictwo w rozmowach o kandydaturze na to stanowisko trzech najstarszych oficer??w: Stefana Majewskiego, Stanis??awa Hallera oraz J??zefa Pi??sudskiego. Marsza??ek wy??o??y?? kandydatur�? ??eligowskiego, wyra??aj�?c oboj�?tno??�? co do obsadzenia innych resort??w.
Ale taka reakcja Pi??sudskiego by??a co najmniej podejrzana cho�?, moim zdaniem, nie dziwna, poniewa?? od jakiego?? czasu Pi??sudski wtr�?ca?? si�? w sprawy wojskowe. Pe??en obraz zwyci�?stwa Pi??sudskiego w wyborze ??eligowskiego na to stanowisko przedstawi?? si�? dopiero p????niej. Gen. ??eligowski ci�?gle przeprowadza?? w wojsku przegrupowania, przenoszenie i awansowanie oficer??w. Nikt w??a??ciwie nie by?? pewien, co si�? dzieje. Minister bra?? udzia?? te?? w tajemniczych konsultacjach z Pi??sudskim. Ale w radzie ministr??w nikt nie mia?? co do jego pracy ??adnych zastrze??e??. Do ludzi polityki coraz cz�???ciej trafia??y raporty o dziwnych wydarzeniach i przygotowaniach do zamieszek. Nikt nie przygotowywa?? si�? do ewentualnych star�?, cho�? w kr�?gach wojskowych wyczuwa??o si�? napi�?t�? atmosfer�?. Nie upewniono si�? nawet, czy jednostki warszawskie pozostan�? wierne w??adzy.Rz�?d Skrzy??skiego zosta?? utworzony 20 listopada 1925 roku w czasie bardzo z??ej sytuacji w Polsce. W warunkach wzrastaj�?cej inflacji oraz spadku warto??ci z??otego, musia?? on ustali�? nowy podatek i �?? co najwa??niejsze �?? opracowa�? projekt bud??etu. 25 listopada Aleksander Skrzy??ski przed sejmem okre??li?? sw??j rz�?d jako �??wyraz wielkiej potrzeby, w kt??rej kraj si�? znajduje�?� Kolejn�? przeszkod�? w pracy rady by?? zaostrzaj�?cy si�? od stycznia 1926 roku konflikt z Pi??sudskim. Marsza??ek og??osi?? wtedy list w �??Kurierze Porannym�?� komentuj�?cy spraw�? organizacji najwy??szych w??adz wojskowych. Kiedy Pi??sudski u??era?? si�? z rz�?dem, gen. ??eligowski obstawi?? najwa??niejsze stanowiska jego zwolennikami.Bardzo szeroka koalicja rz�?dowa z lewicow�? PPS w??�?cznie doprowadzi??a do stanu, kiedy gabinet Skrzy??skiego chyli?? si�? ku upadkowi. Zosta??o to spowodowane wycofaniem si�? z koalicji lewicy i dymisji dw??ch socjalist??w 24 kwietnia 1926. Premier z powodu niekompletno??ci rady od razu chcia?? poda�? do dymisji ca??y gabinet, lecz nie zgodzi?? si�? na to prezydent, gdy?? nie zosta??y nadal uko??czone prace nad bud??etem. Po uchwaleniu stosownego prowizorium ostatecznie, 5 maja, upad?? rz�?d Skrzy??skiego. Nowy gabinet zosta?? tworzony szybko, w nerwowej atmosferze. Premierem zosta?? Wincenty Witos, a sk??ad by?? ??udz�?co podobny do poprzedniej w??adzy koalicji �??Chjeno-Piasta�?� z 1923, do kt??rego ludzie nie mieli ju?? zaufania. 10 maja 1926 zosta?? oficjalnie zaprzysi�???ony kolejny rz�?d �?? ostatni w demokratycznej Polsce a?? do czasu upadku komunizmu. Spotka?? si�? on z du??ym sprzeciwem wielu warstw spo??ecznych i g??o??nym komentarzem lewicowc??w i pi??sudczyk??w.
Wypowiedzenie wojny sejmokracjiW odpowiedzi na bie??�?ce wydarzenia w �??Kurierze Porannym�?� ukaza?? si�? wywiad Pi??sudskiego, w kt??rym oskar??a?? on poprzednie rz�?dy o korupcj�?, korzystanie ze stanowisk dla prywatnych korzy??ci i demoralizacj�? armii. Oznajmi??, ??e staje do walki z panowaniem rozwydrzonych partii i stronnictw oraz zapomina o imponderabiliach, a b�?dzie pami�?ta?? o groszu i korzy??ci. W ten spos??b Pi??sudski wypowiada?? wojn�? �??partyjnictwu�?� i �??sejmokracji�?� oraz po??rednio ca??ej strukturze demokracji, cho�? prawie wszystko co w wywiadzie zosta??o napisane, by??o wierutnym k??amstwem. Wywiad by?? wst�?pem do zamachu majowego.
Decyzja Pi??sudskiego o przeprowadzeniu zamachu w??a??nie w maju zosta??a podj�?ta z wielu powod??w i czynnik??w. Jednym z nich by??y has??a g??oszone przez prawic�?, kt??ra r??wnie?? szykowa??a si�? do przeprowadzenia przewrotu. Sk??oni??a go do tego r??wnie?? sytuacja mi�?dzynarodowa. Uk??ad z Locarno, w kt??rym Niemcy nie uznawali polskiej zachodniej granicy, by?? szczeg??lnie niekorzystny i nak??ada?? pi�?tno na polskie stosunki mi�?dzynarodowe. Rwnie wa??na by??a wymuszona przez Republik�? Weimarsk�? wojna celna.Przygotowania do zamachu rozpocz�???y si�? zapewne ju?? jesieni�? 1925 roku. Cz�???�? wiernych Pi??sudskiemu oficer??w znalaz??o si�? na eksponowanych przez niego stanowiskach. M??g?? dzi�?ki temu liczy�? na poparcie dow??dztwa w Grodnie, Brze??ciu, Warszawie, Lublinie i ?�odzi. Pi??sudski przez ca??y czas mia?? ci�?g??y kontakt ze strukturami wojskowymi dzi�?ki stanowisku, kt??rego jako jedynego si�? nie zrzek??. Nadal pozosta?? cz??onkiem gremium, kt??re przyznawa??o ordery. Mog??o si�? ono wydawa�? nie istotne, ale dawa??o mu sposobno??�? rozm??w z wy??szymi genera??ami bez ??adnych podejrze??. R??wnie wa??ne jak sytuacja militarna by??y nastroje obywateli. Pi??sudski komentowa?? sprawy pa??stwowe daj�?c wywiady do gazet, w kt??rych nie przebieraj�?c w s??owach, okre??la?? prac�? niekt??rych oficer??w wojskowych i przeciwnik??w politycznych. Jego ataki odpowiada??y nastrojom wi�?kszej cz�???ci spo??ecze??stwa, co dodawa??o mu autorytetu i zaufania spo??eczno??ci.
W ostateczn�? ju?? czynn�? faz�? przygotowania wesz??y w momencie kruszenia si�? koalicji Skrzy??skiego, kiedy to 18 kwietnia gen. Orlicz-Dreszer wyda?? rozkaz postawienia w stan gotowo??ci oddzia????w przeznaczonych dla marsza??ka w razie zamieszek. R??wnie?? gen. ??eligowski poleci?? wtedy zgromadzi�? na poligonie w Rembertowie w bezpo??rednim s�?siedztwie Sulej??wka specjalnie dobrane oddzia??y wojskowe. W??a??nie tam zebra??y si�? wojska marsza??ka. Zaraz przed dokonaniem zamachu w nocy z 11 na 12 maja do Rembertowa przyby?? nagle z Mi??ska Mazowieckiego 7 pu??k u??an??w. Wtedy okaza??o si�?, ??e ??eligowski odda?? dow??dztwo nad grupowanymi w Rembertowie oddzia??ami Pi??sudskiemu.11 maja rozesz??a si�? wie??�?, ??e skonfiskowano wywiad Pi??sudskiego oraz rozprzestrzeniono plotk�? o rzekomym zamachu na ??ycie marsza??ka w Sulej??wku, gdzie nieznani sprawcy mieli ostrzela�? will�? z karabin??w. Oskar??ono o to prawicowc??w. Rozesz??a si�? te?? wie??�? o tym, ??e rz�?d ma zamiar aresztowa�? Pi??sudskiego. Wszystko to zosta??o spreparowane przez pi??sudczyk??w. Wobec tych plotek w stolicy rozpocz�???y si�? demonstracje grup m??odzie??y i oficer??w kierowane przez p??k. Boles??awa Wieniaw�?-D??ugoszewskiego. W kawiarniach kazali gra�? hymn legionowy �??Pierwsz�? Brygad�?�?� oraz nakazywali go ??piewa�? ich bywalcom. Na ulicach skandowano has??a: �??Niech ??yje W??dz Naczelny J??zef Pi??sudski�?� oraz �??Nie damy rozkrada�? Polski�?�
12 maja 1926 �?? dzie?? zamachu 12 maja w Rembertowie zgrupowa??o si�? w sumie ok. 1,2 tys. ??o??nierzy z dzia??ami. Na pomoc ju?? maszerowa??y kolejne pu??ki z Ciechanowa, Garwolina i Pu??tuska. W Warszawie oddzia??y wierne Pi??sudskiemu z pomoc�? robotnik??w zaj�?li Dworzec Wschodni, Ministerstwo Spraw Wojskowych na ul. Nowowiejskiej, dow??dztwo Okr�?gu Korpusu i koszary szwole??er??w.
W stolicy si??y wierne Pi??sudskiemu liczy??y 2 tys. ludzi. Strona rz�?dowa mog??a liczy�? na zaledwie 750 tys. ??o??nierzy i s??abo uzbrojonej milicji oraz na jedno dzia??o. Pi??sudski przyby?? do Rembertowa i stamt�?d poprowadzi?? marsz na Warszaw�?. Jaki?? czas potem przyr??wnywano to wydarzenie do faszystowskiego marszu na Rzym, jednak Pi??sudski w zasadzie nie lubi?? faszyst??w i raczej nie by??o sensu robi�? takich por??wna??..
Dementowano r??wnie?? plotki, ??e wcze??niej konsultowano si�? z cz??onkami w??oskiej Narodowej Partii Faszystowskiej. W warszawskiej Pradze na Pi??sudskiego czeka?? ju?? 36 pu??k i oficerowie z warszawskiego sztabu. Praga znalaz??a si�? w r�?kach zamachowc??w.Tymczasem w kr�?gach rz�?dowych panowa?? chaos. Minister Spraw Wojskowych gen. Juliusz Malczewski b�?d�?c pewien przysi�?gi wierno??ci warszawskich oddzia????w przysi�?dze, jak�? sk??adali, nie przygotowa?? si�? na zaistnia??�? sytuacj�?.
Ca??kowicie nie wiedzia?? co robi�?, a swoj�? dezorientacj�? skomentowa??, jak to relacjonuje Wincenty Witos, tak: �??by??oby dobrze gdyby minister ??eligowski by?? w wojsku nie m�?ci??�?�. W wyniku machinacji odebrano Malczewskiemu jednostki, kt??re zna?? najlepiej i nad kt??rymi mia?? piecz�? jako dow??dca tego okr�?gu. Jego niedo??wiadczenie wyra??a??o si�? na przyk??ad w tym, ??e stara?? si�? ukrywa�? krytyczny stan, jaki by?? w Warszawie, jeszcze bardziej pogarszaj�?c sytuacj�?. Dochodz�?ce do w??adz wie??ci, ??e kolejne pu??ki przy??�?czaj�? si�? do zamachowc??w, postanowiono na zebraniu rady ministr??w, ??e konieczne jest napisanie odezwy do wojska. Jej tekst zosta?? prawdopodobnie napisany na kolanie jednego z ministr??w (wed??ug premiera Witosa by??a to ko??czyna profesora S. Grabskiego) i nast�?pnie przekazany dalej.Prezydenta w og??le nie by??o pocz�?tkowo w Warszawie. Wyjecha?? na zaplanowany pobyt w Spale, na kt??ry si�? wybra?? po ci�???kiej pracy, jak�? by??o ustalenie sk??adu nowego rz�?du. Przyby?? do Warszawy w po??piechu, zaraz po tym jak dowiedzia?? si�? o wydarzeniach w stolicy i od razu uda?? si�? na spotkanie z rz�?dem do Belwederu. Oko??o godziny 14 wydano odezw�? do obywateli, by okazali pos??usze??stwo wobec legalnych w??adz i nie wierzyli zamachowcom. R??wnocze??nie prezydent og??osi?? stan wyj�?tkowy. Przedstawiciele lewicy r??wnie?? popierali Pi??sudskiego spodziewaj�?c si�? poprawy losu robotnik??w. Poparli go te??, dlatego ??e jeszcze przed powstaniem niepodleg??ej Polski by?? lewicowym dzia??aczem i przywar??a do niego ??atka lewicy. Robotnicy bardzo pomogli Pi??sudskiemu, mi�?dzy innymi zablokowaniem kolei.
Pierwsze dzia??ania lewicy odby??y si�? 12 maja, kiedy to Norbert Barlicki, prezes PPS, za??�?da?? od prezydenta zdymisjonowania rz�?du Witosa, a gdy ten odes??a?? go osobi??cie do premiera, socjalista odrzek??, ??e odpowiedzialno??�? za dalszy rozw??j wypadk??w spoczywa na prezydenciSpotkanie Pi??sudskiego i prezydenta Wojciechowskiego Zaraz potem prezydent dowiedzia?? si�?, ??e Pi??sudski zd�???a na most Poniatowskiego. Prezydent natychmiast wezwa?? samoch??d i uda?? si�? na spotkanie. Oko??o godziny 17 na p????nocnym przycz????ku mostu odby??o si�? spotkanie prezydenta Wojciechowskiego z marsza??kiem Pi??sudskim. Lewobrze??na cz�???�? mostu zaj�?ta by??�? przez Oficersk�? Szko??�? Piechoty pod dow??dztwem maj. Mariana Porwira i kap. Jana Rzepeckiego.
Kiedy prezydent by?? ju?? na mo??cie, Pi??sudski ruszy?? w jego stron�?, b�?d�?c wcze??niej w towarzystwie gen. Orlicz-Deresza jako adiutanta. Rozmowa nie by??a d??uga. Trwa??a zaledwie chwil�?, a ju?? nied??ugo kr�???y??y o niej najr????niejsze plotki. Relacja prezydenta wydaje si�? najwierniejsza. Opisywa?? to tak:�?�Nadjecha??o auto z Pi??sudskim i paru oficerami. Zbli??y?? si�? on sam do mnie, powita??em go s??owami: stoj�? na stra??y honoru wojska polskiego, co widocznie wzburzy??o go, gdy?? uchwyci?? mnie za r�?k�? i zduszonym g??osem powiedzia??: - No, no! Tylko nie w ten spos??b�?? Strz�?sn�???em jego r�?k�? i nie dopuszczaj�?c do dyskusji: - Reprezentuj�? tutaj Polsk�?, ??�?dam dochodzenia swych pretensji na drodze legalnej. �?? Dla mnie droga legalna zamkni�?ta �?? wymin�??? mnie i skierowa?? si�? do stoj�?cego o kilka krok??w za mn�? szeregu ??o??nierzy. Zrozumia??em to jako ch�?�? buntowania ??o??nierzy przeciwko rz�?dowi w mojej obecno??ci, dlatego id�?c wzd??u?? szeregu do swego samochodu, zawo??a??em: - ??o??nierze, spe??nijcie sw??j obowi�?zek.�?� Prezydent i marsza??ek rozeszli si�? bez s??owa. Ciekawym wydarzeniem by??o zachowanie armii, gdy Pi??sudski podszed?? do szeregu rz�?dowego pu??ku. Wed??ug opisu Henryka Pi�?tkowskiego odby??o si�? to tak:�??Kiedy to spostrzeg??em, skoczy??em mi�?dzy Marsza??ka a tych podchor�???ych starszego rocznika i krzykn�???em: �??Kordon w poprzek mostu, nie przepu??ci�? Pana Marsza??ka�?� Za?? kpt. Paj�?k zakomenderowa??: �???�aduj bro??!�?� Chocia?? podchor�???owie mieli ju?? bro?? na??adowan�?, trzasn�?li zamkami karabin??w. W??wczas Marsza??ek uchwyci?? mnie za przegub prawej r�?ki i rzek??: �??C???? to, dziecko, do mnie b�?dziesz strzela???�?� Patrz�?c Marsza??kowi w oczy odpowiedzia??em: �??Tak jest, Panie Marsza??ku! Mam rozkaz Pana Prezydenta i jeszcze jeden krok a ka??�? strzela�?! (�??) Widzia??em twarz Marsza??ka tu?? przy swojej. By?? blady. Oczy mia?? obwieszone czerwonymi obw??dkami i du??e zm�?czenia przebija??o z jego twarzy. Ale jeszcze nie zrezygnowa??. Zwr??ci?? si�? bezpo??rednio do podchor�???ych z zapytaniem: �??Dzieci, nie przepu??cicie mnie? Kilka g??os??w podchor�???ych odezwa??o si�?: �??Nie, Panie Marsza??ku, mamy taki rozkaz Pana Prezydenta�?�.�?� Pi??sudski przekona?? si�?, ??e pokojowo nie uda mu si�? nic sprosta�? i ??e na pewno natrafi na zbrojny op??r. By??a to pierwsza pora??ka marsza??ka, kt??remu jak dot�?d dok??adnie zaplanowana akcja wychodzi??a bez przeszk??d. Na zaprezentowaniu si??y si�? nie sko??czy??o. Gdy Pi??sudski odjecha?? zacz�???y si�? walki.
Rozpocz�?cie walkPierwsze strza??y pad??y jeszcze na mo??cie Poniatowskiego, kt??re zanotowano o godzinie 17:41, gdzie strzelono dwukrotnie do wojsk rz�?dowych z wie?? na praskiej g??owicy przeprawy. Gdy zawiod??y mediacje, oddzia??y Pi??sudskiego rozpocz�???y oko??o godziny 19 atak na most Kierbedzia. By??o to konieczne w zwi�?zku z zablokowaniem przez Szko??�? Podchor�???ych mostu Poniatowskiego.
Po krwawych walkach (w kt??rych gin�?li r??wnie?? cywile, wyparci na ulice, by zobaczy�? co si�? dzieje) zamachowcy zaj�?li plac Zamkowy, Sztab Generalny i Komend�? Garnizonu przy placu Saskim, a tak??e Dworzec G????wny przy Alejach Jerozolimskich. S??abe oddzia??y rz�?dowego wojska i milicji ust�?pi??y pola. Zaj�?te budynki mia??y znaczenie strategiczne, poniewa?? znajdowa??y si�? tam wa??ne dokumenty i sie�? ??czno??ci. Do wieczora w r�?ce Pi??sudskiego wpad??y jeszcze centrale telefoniczne, dworce oraz Ministerstwo Komunikacji i Dyrekcja Okr�?gowa Kolei. Pi??sudczycy odci�?li legaln�? w??adz�? od porozumiewania z prowincjami i ??�?czno??ci telefonicznej. Pozosta??o jednak w r�?kach rz�?dowych lotnictwo. Komisarzem stolicy z powo??ania Pi??sudskiego zosta?? gen. Felicjan S??awoj-Sk??adkowski.
Rz�?d tymczasem schroni?? si�? w Belwederze. Wojskami wiernymi rz�?dowi kierowa?? Minister Spraw Wojskowych, lecz kierownikiem akcji w stolicy zosta?? gen. Tadeusz Rozwadowski �?? cz??owiek, za kt??rym Pi??sudski wyra??nie nie przepada??. Po pierwszym dniu walk si??y rz�?dowe zosta??y rozbite na dwie formacje. Pierwsza, dowodzona przez p??k Izydora Modelskiego, broni??a si�? w cytadeli, ale zosta??a unieruchomiona przez pu??k, kt??ry opowiedzia?? si�? po stronie Pi??sudskiego. Druga, dowodzona przez gen. W??odzimierza Zag??rskiego, obsadzi??a Oficersk�? Szko??�? Piechoty i Szko??�? Podchor�???ych na Mokotowie. Pierwszy dzie?? zmaga?? przyni??s?? Pi??sudskiemu znaczn�? przewag�?. T??umaczy si�? to tym, ??e dzia??a?? on z zaskoczenia, przy poparciu ludno??ci cywilnej oraz wykonywa?? zaplanowany z najmniejszymi szczeg????ami plan.W czasie nocnej przerwy w walkach, Pi??sudski spr??bowa?? dalszych pertraktacji za po??rednictwem marsza??ka Rataja i gen. ??eligowskiego. Rz�?d odrzuci?? jednak wszelk�? mo??liwo??�? rozm??w, ale za to og??osi?? w komunikacie radiowym, ??e przyk??ad Pi??sudskiego b�?dzie przestrog�? dla wszystkich podnosz�?cych r�?k�? na legalny rz�?d.
Kolejne dni walk Rozpocz�??? si�? drugi dzie?? walk. 13 maja nie mia?? by�? prze??omowym w tym zamachu, ale obie walcz�?ce strony otrzyma??y wtedy wsparcie. Pi??sudskiemu pomog??y kompanie przyby??e z ?�om??y i 71. pu??k piechoty z Zambrowa. W drodze znajdowa?? si�? nadal pu??k z Kutna. Strona rz�?dowa otrzyma??a posi??ki w postaci 10. pu??ku piechoty z ?�owicza. Rz�?d liczy?? na pomoc okr�?gu lwowskiego, lecz gen. W??adys??aw Sikorski odm??wi?? przeniesienia wojsk, poniewa?? istnia??a obawa przez wrogimi wyst�?pieniami Ukrai??c??w. Pomoc wyruszy??a z Torunia, Krakowa i Poznania. Okr�?gom Pozna??skim dowodzi?? gen. Kazimierz Sosnkowski, kt??ry targn�??? si�? na swoje ??ycie, jedynie ci�???ko si�? rani�?c, poniewa?? nie chcia?? wyst�?powa�? przeciwko Pi??sudskiemu (nie zosta?? poinformowany o planach zamachu), a wiedzia??, ??e jego ??o??nierze b�?d�? wierni przysi�?dze.Wsparcie zosta??o wys??ane, jednak zatrzyma?? je strajk kolejarzy. R??wnie?? w Wielkopolsce, gdzie rz�?d mia?? wielu zwolennik??w, przyzwyczajonych w zaborze pruskim do legalnych dzia??a??, powo??ano ochotnicze oddzia??y porz�?dkowe pod dow??dztwem gen. J??zefa Dowb??r-Mu??nickiego. Za Pi??sudskim by??y garnizony podwarszawskie, oraz gen. Edward Rydz-??mig??y, kt??ry b�?d�?c inspektorem armii w Wilnie, przej�??? dow??dztwo nad okr�?gami w Brze??ciu i Grodnie i te wys??a?? wsparcie. R??wnie?? w ?�odzi usuni�?to dow??dc�? i wys??ano tamtejsze si??y marsza??kowi, a w Cz�?stochowie opanowano w�?ze?? kolejowy i nie przepuszczano ??adnych wojsk dla legalnych w??adz.Po ci�???kich walkach, rozpocz�?tych jeszcze nad ranem, wojska rz�?dowe ko??o po??udnia odbi??y gmach MSW oraz koszary szwole??er??w. Jednostki Pi??sudskiego przesz??y do obrony w Ogrodzie Saskim, lecz planowane uderzenie z Cytadeli nie nast�?pi??o, poniewa?? wi�?ksza cz�???�? pu??ku przesz??a na stron�? zamachowc??w. Nied??ugo potem przyby?? oczekiwany pu??k z Kutna i tym razem rz�?d zacz�??? si�? broni�?. 13 maja nie wydarzy??a si�? ??adna sensacyjna pora??ka ani zwyci�?stwo, lecz wojska rz�?dowe wyra??nie odzyska??y inicjatyw�?, a do Warszawy zbli??a??y si�? posi??ki z Wielkopolski. Jednak znacz�?c�? cegie??k�? do pora??ki legalnych w??adz sta?? si�? og??oszony przez PPS strajk powszechny, pocz�?wszy od dnia nast�?pnego. Spowodowa??o to zatrzymanie wsparcia dla strony rz�?dowej. W nocy Pi??sudski podobnie jak pierwszego dnia pr??bowa?? podj�?�? rozmow�? z prezydentem i premierem, jednak bezskutecznie. Nast�?pny dzie?? mia?? si�? rozpocz�?�? ostatecznym uderzeniem.14 maja oddzia??y Pi??sudskiego wsparte przez wile??skie posi??ki oraz ostrza?? artylerii i woz??w pancernych, odzyska??y utracony w przededniu gmach Ministerstwa Spraw Wojskowych. Walki szybko rozprzestrzeni??y si�? na teren lotniska na Polach Mokotowskich. Wobec zatrzymania rz�?dowych posik??w z Wielkopolski, Krakowa i Lwowa sytuacja sta??a si�? krytyczna. Oko??o godziny 15.00 Prezydent wraz z rz�?dem po kr??tkiej naradzie postanowili ewakuowa�? si�? z ostrzeliwanego Belwederu do Wilanowa. Wojsko przez ca??y czas by??o w odwodzie i cofa??o si�? przez ?�azienki i Siekierki do Wilanowa.
Kapitulacja prezydenta W tej trudnej sytuacji prezydent i rz�?d postanowili jednomy??lnie, ??e nale??y zaniecha�? dalszej obrony. Uznano dalsz�? walk�? za bezcelow�? i szkodliw�? oraz prowadz�?c�? do niepo??�?danej wojny domowej mi�?dzy poszczeg??lnymi dzielnicami. Prezydent wezwa?? do siebie marsza??ka Rataja, by ten m??g?? stara�? si�? o zawieszenie broni. Na r�?ce prezydenta zosta??a z??o??ona dymisja rz�?du, a uprawnienia prezydenta przej�???, ju?? po raz drugi, marsza??ek sejmu. W ten spos??b legalna w??adza w Polsce skapitulowa??a.Ostatecznie wszystkie walki zako??czy??y si�? 15 maja 1926 roku. ?��?czne straty wojska wynios??y 215 os??b, za?? ludno??ci cywilnej 164. Rannych zosta??o og????em 920 os??b. Taka by??a cena, kt??r�? zap??aci??o spo??ecze??stwo za spe??nienie pragnie?? Pi??sudskiego. Pi??sudski nie zakwestionowa?? uprawnie?? Rataja i przyj�??? kapitulacj�?. Jednak nie chcia?? skorzysta�? z wprowadzenia w Polsce w??adzy dyktatorskiej. Od tej pory zacz�??? nareszcie kroczy�? drog�? legalno??ci, d�???�?c do zalegalizowania zamachu. 15 maja zosta?? powo??any nowy rz�?d Kazimierza Bartla, a w pierwszym g??osowaniu Zgromadzenia Narodowego, 31 maja, wy??aniaj�?cym nowego prezydenta wygra?? w??a??nie Pi??sudski.
Parlament wybieraj�?c go na g??ow�? pa??stwa po??rednio popar?? przewr??t. Dalsze dzia??ania tego organu wskazywa??y, ??e nie maj�? nic przeciwko temu karygodnemu wyst�?pieniu i z??amaniu konstytucji. Prezydentem zosta?? Ignacy Mo??ciki, a Pi??sudski odsun�??? si�? w cie??, sprawuj�?c w rzeczywisto??ci rz�?dy autorytarne.Przewr??t nie przyni??s?? zapowiadanej sanacji stosunk??w politycznych. Os??abi?? jedynie pa??stwo i zablokowa?? rozw??j polskiej armii, szczeg??lnie lotnictwa. Pozbywaj�?c si�? wielu znakomito??ci ??wiata polskiego wojska, zablokowa?? szanse armii na jakiekolwiek reformy i rozbudow�?. Ca??kowicie ignoruj�?c i poni??aj�?c Tadeusza Rozwadowskiego, Pi??sudski zignorowa?? potrzeb�? posiadania lotnictwa, tak wa??nego w czasie II wojny ??wiatowej. Pi??sudski ura??ony w swych ambicjach, zaci�?ty i brutalny wobec przeciwnik??w co udowodni?? w czasie s�?du brzeskiego �?? przeprowadzi?? zamach nie podaj�?c ??adnych konkret??w. Bazowa?? jedynie na demagogicznych has??ach i atakach na przeciwnik??w. Zjednywa?? sobie ludno??�? dzi�?ki temu, ??e potrafi?? wykorzystywa�? potyczki innych i dzi�?ki propagandzie prowadzonej od pewnego czasu w spo??ecze??stwie. Na Pi??sudskim zawiod??o si�? wielu ludzi. Szczeg??lnie robotnicy i lewica, kt??rzy tak bardzo pomogli mu w zamachu. Tymczasem, miast wsp????pracowa�? z nimi, Pi??sudski zacz�??? obraca�? si�? w kr�?gach bur??uazji spo??ecznej. Swoje rz�?dy opar?? na zaufanych genera??ach i wy??szych oficerach, kt??rzy tak jak on nie potrafili my??le�? w pryzmacie dobra pa??stwa, lecz w??asnej korzy??ci i wi�?kszej w??adzy. Zamach majowy przerwa?? proces demokratyzacji kraju i jest na pewno jednym z niechlubnych rozdzia????w w Polskiej historii, cho�? w tym samym czasie w wielu innych pa??stwach Europy przej�?to w??adz�? w podobny spos??b. Mo??na to nazywa�? mod�? lub bardziej radykalnie �?? faktem, ??e demokracja nie sprawdza??a si�? jako ustrj i by??a przestarza??a. Oczywi??cie jest to stwierdzenie bez sensu, bo nie mog??a si�? ona zdezaktualizowa�?, poniewa?? dopiero zakorzenia??a si�? w wielu pa??stwach.



Autor(ka) artyku??u: Pawe?? "Jeff" Winiecki




?�r??d??o: Albert A.: Najnowsza Historia Polski 1914 �?? 1993|Witos W.: Moje Wspomnienia Pragier a.: Czas Przesz??y Dokonany  D�?bski A.: Jak dosz??o do zamachu majowego G�?bi??ski S.: Wsponienia Polityczne Pi�?tkowski H.: Wspomnienia z �??wypadk??w majowych�?? 1926 roku Czarkowski-Golejewski K.: Walki majowe i audiencja w Belwederze




??r??d??o internet