Publikacje / Histori�? malowane / Pakt Ribbentrop-Mo??otow (w 66. rocznic�? zbrodni) - prof. Ryszard Bender - Goleni??w net

Menu główne

· GRY

· Galeria

· ZIELONA LINIA

· Galeria Goleni??w

· REDAKCJA - kontakt

Rozk??ad jazdy PKP

Kolporter RSS

O najnowszych newsach możesz dowiedzieć się za pośrednictwem kanałów rss.

Latest Comments

[News] Etyka
Autor: jaro60 dnia 26 maj : 08:02
Swieta racja.

[News] Uzdrowiciel
Autor: jaro60 dnia 21 maj : 13:23
I co na to Puste Obietnice,cos zapanowala dziwna c [ more ... ]

[News] Normalno??�?
Autor: jaro60 dnia 21 kwi : 07:45
Dla mnie, to Tusk jak wroci do kraju to powiinien [ more ... ]

[News] Wyk??ad dr Zbigniew Stanuch "Golgota Kobiet - relacje wi�???niarek Ravensbr??ck
Autor: Jan II dnia 14 kwi : 10:07
Bardzo przejmuj [ more ... ]

[News] Paplecznik - czyli wTylewizji po Goleniowsku cze??�? 10
Autor: MW dnia 02 kwi : 16:27
Przegadane to . Podane w ma??o ciekawej medialnie [ more ... ]

[News] Sedno sprawy
Autor: jaro60 dnia 17 mar : 13:16
Oczywista prawda.Tylko opozycyjni POpaprancy mowia [ more ... ]

[News] Nobli??ci
Autor: jaro60 dnia 28 sty : 08:01
SWIETA RACJA.

[News] Ja nie mam czasu!
Autor: admin dnia 17 sty : 00:45
Jasne ??e to nie tajemnica. Chodzi o radnego Czer [ more ... ]

[News] Ja nie mam czasu!
Autor: MW dnia 17 sty : 00:18
" eden z radnych" - jak wiecie kt??ry to dlaczego [ more ... ]

[News] Park 750 - lecia Goleniowa i konsultacje spo??eczne???
Autor: Jan II dnia 11 gru : 22:19
Uwa??am - w przeciwie??stwie do Pani Muszy??skiej, [ more ... ]

Pakt Ribbentrop-Mo??otow (w 66. rocznic�? zbrodni) - prof. Ryszard Bender

Autor: admin

Pakt Ribbentrop-Mo??otow (w 66. rocznic�? zbrodni) - prof. Ryszard Bender

W??a??ciwsza i pe??niejsza by??aby nazwa: Pakt Hitler - Stalin. Ci dwaj przyw??dcy, Adolf Hitler - narodowo-socjalistycznych Niemiec, J??zef Stalin - Zwi�?zku Socjalistycznych Republik Radzieckich uk??ad ten zawarli. W ich imieniu pakt podpisali: minister straw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop i ludowy komisarz spraw zagranicznych Zwi�?zku Sowieckiego, Wiaczes??aw Mo??otow. Geneza sowiecko-niemieckiego paktu o nieagresji wi�???e si�? z sytuacj�? mi�?dzynarodow�? wiosn�? i latem 1939 r., kt??ra rozwija??a si�? pod znakiem ofensywy polityczno-gospodarczej i militarnej narodowo-socjalistycznych Niemiec oraz faszystowskich W??och; najwa??niejsze jej etapy to: wtargni�?cie 15 III 1939 roku wojsk niemieckich do Pragi, w??�?czenie 16 III 1939 r. Czech i Moraw do Rzeszy, proklamowanie 18 III 1939 r. protektoratu nad S??owacj�? (co r??wna??o si�? okr�???eniu Polski od po??udnia), ultimatum Hitlera dla Litwy z 21 III 1939 r. w sprawie przekazania Niemcom K??ajpedy, r??wnoznaczne z uzyskaniem "punktu wypadowego" przeciwko pa??stwom ba??tyckim i ZSRR.
Zaistnia??a sytuacja niepokoi??a Stalina; w jego referacie sprawozdawczym oraz w wyst�?pieniach na XVIII Zje??dzie partii (10-21 III 1939 r.) podkre??lano zaostrzenie si�? stosunk??w politycznych i gospodarczych w ??wiecie kapitalistycznym; wyra??ono te?? przekonanie o nieuchronno??ci wojny, kt??ra - zdaniem m??wc??w - ju?? si�? rozpocz�???a, na rozleg??ym obszarze od Hiszpanii do Chin, z winy mocarstw zachodnich, stale ust�?puj�?cych przed pa??stwami napastniczymi. W??r??d postanowie?? Zjazdu, obok stwierdzenia o kontynuowaniu przez ZSRR polityki pokoju, wybija??a si�? uchwa??a nakazuj�?ca "zachowa�? czujno??�? i nie pozwoli�?, aby prowokatorzy wojenni wpl�?tali Zwi�?zek Radziecki w konflikty". By?? to sygna?? dla sowieckich czynnik??w rz�?dowych, pozwalaj�?cy na zmian�? dotychczasowego stanowiska w sprawie wymiany gospodarczej mi�?dzy ZSRR i Niemcami. Rzesza bowiem ju?? od 1938 r. inicjowa??a rokowania gospodarcze z ZSRR, kt??re mia??y, stosownie do zamys????w w??adz niemieckich, umo??liwi�? z czasem zacie??nienie stosunk??w politycznych z ZSRR.
Zgoda na podj�?cie przez ZSRR rozm??w gospodarczych z Niemcami by??a ostrze??eniem dla pa??stw zachodnich, przed kt??rymi stan�???a perspektywa zbli??enia sowiecko-niemieckiego, gro??na w po??�?czeniu z ich w??asn�? polityk�? ust�?pstw wzgl�?dem Niemiec. Rz�?dy tych pa??stw dopingowane niezadowoleniem szerokich rzesz spo??ecze??stwa z post�?p??w agresji niemieckiej w Europie, postanowi??y wywrze�? presj�? na przyw??dc??w III Rzeszy, aby liczyli si�? w pierwszym rz�?dzie z interesami Wielkiej Brytanii i Francji. Temu s??u??y�? mia??o podj�?cie rokowa?? z rz�?dem ZSRR w sprawie paktu o pomocy wzajemnej. Pierwsz�? rozmow�? na ten temat przeprowadzi?? 18 III 1939 r. z sowieckim komisarzem spraw zagranicznych Maksimem Litwinowem, ambasador brytyjski w Moskwie William Seeds. Nast�?pnego dnia lord Halifax spotka?? si�? z ambasadorem sowieckim w Londynie Iwanem Majskim, i odrzuci?? projekt Litwinowa zwo??ania konferencji przedstawicieli Wielkiej Brytanii, Francji, Polski, Rumunii, Turcji i ZSRR. 21 III 1939 r. rz�?d brytyjski zaproponowa?? rz�?dom ZSRR, Francji i Polski og??oszenie deklaracji, stwierdzaj�?cej m.in., ??e pok??j i bezpiecze??stwo w Europie s�? przedmiotem troski sygnatariuszy deklaracji oraz w wypadku ich naruszenia wskutek jakiejkolwiek akcji, stanowi�?cej zagro??enie niezale??no??ci politycznej kt??regokolwiek pa??stwa europejskiego, rz�?dy tych pa??stw zobowi�???�? si�? do niezw??ocznego porozumienia si�?, co do krok??w, jakie powinny by�? przedsi�?wzi�?te dla wsp??lnego przeciwstawienia si�? takiej akcji. Litwinow zaznaczy??, i?? propozycja brytyjska ma mniejsze znaczenie ani??eli proponowana przez niego konferencja mi�?dzynarodowa. Uwa??a?? j�? za poci�?gni�?cie taktyczne, maj�?ce na celu odwr??cenie uwagi opinii publicznej od faktu odrzucenia propozycji ZSRR. Zakomunikowa?? jednak Seedsowi, ??e zdaniem rz�?du sowieckiego nawet tak ograniczona deklaracja mo??e stanowi�? pewien post�?p na drodze do poskromienia agresora. Wyrazi?? wi�?c zgod�? na natychmiastowe podpisanie deklaracji i zaproponowa?? przy??�?czenie si�? do niej tak??e pa??stw ba??ka??skich, ba??tyckich i skandynawskich. Jednak 27 III 1939 r. rz�?d brytyjski wycofa?? sw�? w??asn�? propozycj�?, za?? przebywaj�?cy w Moskwie od 22 III 1939 r. brytyjski minister handlu Robert S. Hudson nie mia?? pe??nomocnictw do kontynuowania rozm??w politycznych. Natychmiast te?? opu??ci?? stolic�? ZSRR, jeszcze przed zako??czeniem rozm??w w sprawach gospodarczych.
Rz�?d sowiecki stanowisko w??adz brytyjskich zrozumia?? jako pr??b�? odrzucenia wsp????pracy politycznej i militarnej obu kraj??w. Utwierdzi??a go w tym przekonaniu jednostronna gwarancja udzielona Polsce 31 III 1939 r. na forum Izby Gmin przez rz�?d Arthura Neville\'a Chamberlaina. Sytuacj�? zaostrzy??o o??wiadczenie polskiego ministra spraw zagranicznych J??zefa Becka, z??o??one podczas jego wizyty w Londynie na pocz�?tku kwietnia 1939 r., w sprawie stosunku rz�?du polskiego do rokowa?? brytyjsko-francusko-sowieckich: "Nie b�?dziemy przeszkadza�? porozumieniu mi�?dzy Angli�? i Francj�? z jednej strony a Rosj�? Radzieck�? - z drugiej strony. Jeste??my jednak zmuszeni poczyni�? takie same jak przy zawieraniu paktu francusko-radzieckiego nast�?puj�?ce zastrze??enia: ??aden uk??ad zawarty przez naszych zachodnich sojusznik??w bez naszego udzia??u nie mo??e nak??ada�? na Polsk�? nowych zobowi�?za??. W praktyce b�?dziemy zadowoleni, gdy naszym sojusznikom uda si�? porozumie�? z Rosj�? Radzieck�? w spos??b pozwalaj�?cy na docieranie do nas, na wypadek wojny z Niemcami, transportu materia??u wojennego naszych sojusznik??w przez Rosj�? Radzieck�?, a samej Rosji - dostarczania nam surowc??w i wyrob??w radzieckich, kt??rych b�?dziemy potrzebowali dla prowadzenia wojny".
W??adze w Moskwie zareagowa??y na to o??wiadczenie, polecaj�?c agencji prasowej TASS stanowczo zdementowa�? w komunikacie z 4 IV 1939 r. doniesienia prasy francuskiej o zgodzie rz�?du ZSRR na udzielenie Polsce w wypadku wojny pomocy materia??owej oraz na zamkni�?cie rynku surowcowego dla Niemiec. By??o to wyra??ne zwr??cenie uwagi przyw??dcom Trzeciej Rzeszy na fakt, ??e w wypadku konfliktu Niemiec z Polsk�? nie musz�? si�? oni spodziewa�? ze strony Zwi�?zku Sowieckiego ??adnych utrudnie??.
Dyplomacja niemiecka pilnie obserwowa??a przebieg rokowa?? brytyjsko-francusko-sowieckich i stanowisko w tej sprawie rz�?du polskiego. Fiasko tych rozm??w zbieg??o si�? w czasie z podj�?ciem przez Niemc??w decyzji o zaproponowaniu rz�?dowi sowieckiemu zacie??nienia wzajemnych stosunk??w zar??wno gospodarczych jak i przede wszystkim politycznych. Hitler got??w by?? doprowadzi�? do tego nawet za cen�? wizyty w Moskwie (E. Kordt, "Nich aus den Akten", Stuttgart 1950). R??wnocze??nie Hitler korzystaj�?c z wytworzonej sytuacji mi�?dzynarodowej i rokuj�?c jej pomy??lny dla realizacji jego zamierze?? rozw??j, zaakceptowa?? ostatecznie plan operacji "Weiss", wymierzonej przeciw Polsce.
Kolejnym etapem kontakt??w niemiecko-sowieckich by??a s??ynna rozmowa sekretarza stanu w niemieckim MSZ Ernesta von Weizs?�ckera, z ambasadorem ZSRR w Niemczech A. Merka??owem, z 17 IV 1939 r. Merka??ow mia?? o??wiadczy�?, i?? polityka rosyjska zawsze kroczy??a prost�? drog�?. Ideologiczne r????nice w ma??ym stopniu zawa??y??y na stosunkach rosyjsko-w??oskich i nie powinny r??wnie?? by�? przeszkod�? w stosunkach z Niemcami.
Wed??ug historiografii zachodniej, rozmowa ta by??a pierwszym widocznym znakiem zmiany stanowiska rz�?du sowieckiego. Stanowi te?? dow??d, i?? inicjatywa odpr�???enia w stosunkach mi�?dzy ZSRR a Niemcami wysz??a r??wnie?? od rz�?du sowieckiego. St�?d stawiany jest zarzut prowadzenia przez ZSRR wiosn�? i latem 1939 r. podw??jnej gry, w wyniku kt??rej rokowania brytyjsko-francusko-sowieckie zako??czy??y si�? w??wczas fiaskiem. Natomiast historiografia sowiecka, jak te?? wsp????czesna rosyjska, uwa??a, ??e inicjatorem zbli??enia gospodarczego, a nast�?pnie politycznego mi�?dzy obu krajami by??y Niemcy, kt??re wykorzysta??y obawy Stalina przed wpl�?taniem si�? w konflikt wojenny i jego nieufno??�? w stosunku do pa??stw zachodnich. (wyt??. ASME)
28 IV 1939 r. Hitler w wyg??oszonym w Reichstagu przem??wieniu wypowiedzia?? polsko-niemieck�? deklaracj�? o niestosowaniu przemocy z 1934 r. oraz brytyjsko-niemiecki uk??ad morski z 1935 r. Ostro atakuj�?c rz�?dy Polski i Wielkiej Brytanii, po raz pierwszy nie wspomnia?? o "mi�?dzynarodowym komunizmie" ani o "zagro??eniu�?� ze strony ZSRR.
3 V 1930 r. kierownik sekcji kraj??w Europy Wschniej w MSZ Rzeszy Karl Schnurre przeprowadzi?? rozmow�? z sowieckim charg?� d\'affaires Gieorgijem Astachowem, kt??ry zasugerowa?? mo??liwo??�? ust�?pienia Litwinowi ze stanowiska komisarza spraw zagranicznych. Maj�?cy ??ydowskie pochodzenie Litwinow by?? autorem inicjatyw sowieckich, dotycz�?cych zbiorowego bezpiecze??stwa europejskiego i wsp????pracy z pa??stwami zachodnimi. Astachow chcia?? si�? dowiedzie�?, czy jego ewentualne odsuni�?cie wp??ynie korzystnie na stanowisko dyplomacji niemieckiej wobec ZSRR. Tego?? 3 V 1939 r. Litwinowa, ze wzgl�?du na pochodzenie, zast�?pi?? Mo??otow. 6 V 1939 r. Ribbentrop w rozmowie z w??oskim ministrem spraw zagranicznych Galeazzo Ciano podkre??li?? mo??liwo??�?, a nawet konieczno??�? odpr�???enia w stosunkach mi�?dzy Niemcami a ZSRR. Natomiast w kolejnej rozmowie ze Schnurrem, 17 V 1939 r., Astachow wyrazi?? nadziej�?, ??e stosunki sowiecko-niemieckie ulegn�? niebawem dalszej poprawie, mimo istniej�?cego w ZSRR poczucia zagro??enia ze strony Niemiec. O tym jednak, ??e da si�? ono prze??ama�?, ??wiadczy�? mia?? uk??ad zawarty 16 IV 1922 r. w Rapallo oraz aktualnie zupe??nie poprawne stosunki obustronne.
20 V 1939 r. ambasador niemiecki w Moskwie Friedrich Werner von der Schulenburg zosta?? przyj�?ty przez Mo??otowa i om??wi?? z nim stosunki gospodarcze oraz polityczne mi�?dzy obu krajami. Z rozmowy tej jednak wysnu?? niezadowalaj�?ce wnioski. Okre??li?? stanowisko Mo??otowa jako "ca??kowicie podejrzane" i nieufne wzgl�?dem nowej polityki Niemiec.
Dalszemu zbli??eniu niemiecko-sowieckiemu nie mog??y zapobiec propozycje brytyjskie, ponawiaj�?ce mi�?dzy 15 IV a 8 V 1939 r. projekt z??o??enia przez ZSRR jednostronnej deklaracji, ??e w wypadku przyst�?pienia Wielkiej Brytanii i Francji do wojny na skutek wykonania przyj�?tych przez te pa??stwa zobowi�?za?? wzgl�?dem Belgii, Grecji, Polski, Rumunii i Turcji, rz�?d ZSRR udzieli natychmiastowej pomocy, o ile oka??e si�? ona po??�?dana. Rz�?d sowiecki uzna?? takie postawienie sprawy za niekorzystne, bowiem brytyjskie propozycje, jego zdaniem, nie zawiera??y gwarancji wyst�?pienia s�?siad??w ZSRR w wypadku zaatakowania pa??stwa sowieckiego przez Niemcy. Komunikat agencji prasowej TASS z 10 V 1939 r. zwr??ci?? uwag�? na te mankamenty inicjatyw dyplomatycznych Zachodu i podkre??li?? konieczno??�? ca??kowitej wzajemno??ci zobowi�?za??, kt??re zawiera??y 3 punkty:
1° niezw??oczne udzielenie wszelkiej pomocy, ??�?cznie z militarn�?, w razie agresji w Europie skierowanej przeciwko jednemu z sygnatariuszy;
2° ZSRR, Wielka Brytania i Francja udziel�? wszelkiej pomocy krajom le??�?cym mi�?dzy Ba??tykiem a Morzem Czarnym w wypadku agresji wobec tych pa??stw;
3° rz�?dy trzech wymienionych mocarstw zobowi�???�? si�? do ustalenia w najkr??tszym terminie zakresu i formy pomocy militarnej, udzielanej w wypadkach przewidzianych w punktach 1. i 2.
Rz�?dy Wielkiej Brytanii i Francji przeci�?ga??y rozmowy. Wysuwa??y inne, o wiele bardziej ograniczone propozycje, a 17 V 1939 r. rz�?d brytyjski odrzuci?? ca??kowicie projekt sowieckiego paktu o pomocy wzajemnej i konwencji wojskowej. Tajne memorandum Foreign Office z 22 V 1939 r. wyja??nia??o konieczno??�? zawarcia z rz�?dem ZSRR takiego uk??adu, kt??ry przyniesie korzy??�? pa??stwom zachodnim, nie tylko w celu zmuszenia Niemiec do prowadzenia wojny na dwa fronty, lecz tak??e, by wci�?gn�?�? w ni�? ZSRR bez konieczno??ci gwarancji pomocy militarnej ze strony Wielkiej Brytanii i Francji. Rz�?d ZSRR na to si�? nie godzi??. W jego imieniu ambasador Majski w rozmowie z lordem Halifaxem o??wiadczy?? 22 V 1939 r., ??e ZSRR p??jdzie na ust�?pstwa w kwestiach szczeg????owych, ale nigdy nie odst�?pi od sprawy zasadniczej - tr??jstronnego paktu o pomocy wzajemnej i konwencji wojsk. (I. Majski, "Wospominanija sowietskogo pos??a" II, Moskwa 1964). Zmusi??o to Wielk�? Brytani�? do ust�?pstw. 24 V Chamberlain z??o??y?? w Izbie Gmin o??wiadczenie zapowiadaj�?ce podpisanie w najbli??szym czasie nieokre??lonego porozumienia o donios??ym znaczeniu z ZSRR. ??wiadczy??o to o ,,dziecinnej wprost naiwno??ci Pary??a i Londynu" (J. ?�ojek, "Agresja 17 wrze??nia 1939", Warszawa 1990).
O??wiadczenie premiera brytyjskiego wywo??a??o natychmiastow�? reakcj�? Berlina. Do ambasadora Schulenburga skierowano nieznanej tre??ci instrukcje. 26 V 1939 r. Ribbentrop w rozmowie z ambasadorem Japonii poruszy?? spraw�? poprawy stosunk??w z ZSRR, co mia??o r??wnie??, wed??ug niego, doprowadzi�? do normalizacji stosunk??w mi�?dzy Japoni�? i ZSRR. Tego dnia w instrukcji dla Schulenburga Ribbentrop podkre??li??, i?? przy regulowaniu spraw polsko-niemieckich, niezale??nie od zastosowanej metody, b�?d�? mo??liwe daleko id�?ce korzy??ci dla ZSRR, kt??rych nie m??g??by on uzyska�? w wyniku przy??�?czenia si�? do Wielkiej Brytanii i Francji.
Rozmowy brytyjsko-francusko-sowieckie trwa??y jednak nadal. Jeszcze 27 V Weizs?�cker by?? zdania, ??e nie b�?dzie rzecz�? ??atw�? zapobiec kombinacji angielsko-sowieckiej. Zdaniem historyk??w zachodnich, rozstrzygaj�?ce znaczenie mia??a rozmowa Weizs?�ckera z Astachowem 30 V 1939 r. Postanowiono w??wczas jak najszybciej finalizowa�? wsp??lne rokowania gospodarcze i usun�?�? ostatecznie rozbie??no??ci polityczne. Jeszcze wi�?ksz�? rol�? w stosunkach sowiecko-niemieckich odegra??a mowa Mo??otowa wyg??oszona 31 V 1939 r. na sesji Rady Najwy??szej ZSRR. Potwierdzi?? on d�???enie rz�?du ZSRR do zawarcia z Wielk�? Brytani�? i Francj�? paktu o pomocy wzajemnej, posiadaj�?cego jednak wy??�?cznie charakter obronny. Podkre??li?? przy tym, ??e rz�?d ZSRR nie uwa??a za konieczne wyrzeka�? si�? rzeczowych kontakt??w z takimi pa??stwami, jak Niemcy i W??ochy. By??a to wyra??na zapowied?? porozumienia politycznego z III Rzesz�?. W tej sytuacji Foreign Office skierowa??o do Moskwy 7 VI 1939 r. swego przedstawiciela Williama Stranga, kt??ry wraz z ambasadorami Wielkiej Brytanii i Francji w Moskwie zosta?? przyj�?ty 15 VI przez Mo??otowa. W toku kolejnych spotka?? przedstawiciele mocarstw zachodnich poczynili ust�?pstwa. Zgodzili si�? na ??�?danie ZSRR, aby udzieli�? gwarancji tak??e krajom ba??tyckim. Gwarancje te obwarowali jednak tak wieloma zastrze??eniami, ??e sprowadzili je faktycznie do zera.
Historycy zachodni nie przywi�?zuj�? nadmiernej wagi do rozm??w czerwcowych w Moskwie. Ich zdaniem, zawarcie paktu o nieagresji mi�?dzy Niemcami Hitlera a Rosj�? Stalina by??o ju?? wtedy przes�?dzone i to z inicjatywy dyplomacji sowieckiej. (wyt?? ASME) Dowodem na to ma by�? rozmowa z 14 VI Astachowa i pos??a bu??garskiego w Niemczech, Dragonowi. Dyplomata sowiecki mia?? o??wiadczy�?, i?? jego rz�?d ma do wyboru 3 mo??liwo??ci:
1° zawarcie uk??adu z Wielk�? Brytani�? i Francj�?,
2° przewlekanie rokowa?? z mocarstwami zachodnimi,
3° odpr�???enie z Niemcami.
Astachow mia?? te?? doda�?, ??e gdy rz�?d niemiecki z??o??y o??wiadczenie, i?? nie zaatakuje ZSRR albo je??eli podpisze z nim pakt o nieagresji, to rz�?d sowiecki powstrzyma si�? przed zawarciem paktu z Wielk�? Brytani�? i Francj�?.
23 VI 1939 r. wysz??o rozporz�?dzenie ministra propagandy Rzeszy, nakazuj�?ce u??ywania w przysz??o??ci okre??lenia "Zwi�?zek Radziecki", a nie jak dotychczas "Rosja", oraz zabraniaj�?ce pod jakimkolwiek pozorem atakowania ZSRR na ??amach prasy i w radiu. Kolejne pr??by przy??pieszenia rokowa?? z rz�?dem sowieckim, podejmowane przez Niemcy, wskazywa??y na aktywn�? i inspiruj�?c�? rol�? dyplomacji niemieckiej we wzajemnym zbli??eniu obu pa??stw. Przyk??adem tego jest rozmowa ambasadora Schulenburga z Mokotowem, odbyta 29 VI 1939 r., dzie?? po ukazaniu si�? w prasie londy??skiej wiadomo??ci o decyzji rz�?du niemieckiego w sprawie zawarcia z ZSRR paktu o nieagresji. Dobry dla niej grunt przygotowa?? artyku?? Andrzeja ??danowa, cz??onka Biura Politycznego i sekretarza K.C WKP(b), "Rz�?dy Anglii i Francji nie chc�? r??wnoprawnego uk??adu z ZSRR" ("Prawda" 23 VI 1939). Mimo to Mo??otow wyrazi?? w�?tpliwo??�? co do trwa??o??ci uk??ad??w zawieranych przez Niemcy, na bazie do??wiadcze?? Polski.
Wysuni�?cie przez rz�?d sowiecki kwestii sprecyzowania definicji "agresji po??redniej" przed podpisaniem tajnego protoko??u z list�? pa??stw obj�?tych tr??jstronn�? gwarancj�? na wypadek wojny, zahamowa??o rokowania brytyjsko-francusko-sowieckie. Propozycje pa??stw zachodnich w sprawie definicji "agresji po??redniej", daj�?cej o sobie zna�? w spos??b praktyczny w Hiszpanii, Austrii i Czechos??owacji, nie zadowoli??y ZSRR. Moskwa obawia??a si�?, ??e bez ??cis??ego okre??lenia "agresji po??redniej" niekt??re pa??stwa, zw??aszcza ba??tyckie, mog�? by�? wykorzystane jako bazy wypadowe przeciwko ZSRR. Odrzucenie przez pa??stwa zachodnie sowieckiego projektu definicji "agresji po??redniej" oraz brak ich zgody w kwestii podpisania konwencji wojskowej, ??�?cznie z uk??adem politycznym sta??y si�? przyczyn�? tego, i?? w po??owie VII 1939 dosz??o niemal do zerwania rokowa??.
Niemcy wykorzysta??y t�? sytuacj�?. 22 VII 1939 r. ukaza?? si�? komunikat TASS o wznowieniu w Berlinie niemiecko-sowieckich rokowa?? kredytowych i handlowych. Dwa dni p????niej ambasador brytyjski w Moskwie powiadomi?? rz�?d sowiecki o mo??liwo??ci ust�?pstw ze strony Wielkiej Brytanii. 25 VII mocarstwa zachodnie przyj�???y propozycj�? sowieck�? w sprawie rozpocz�?cia w najbli??szym czasie rokowa?? delegacji wojskowych w Moskwie. Spowodowa??o to z kolei 26 VII spotkanie Schnurrego z reprezentuj�?cymi ZSRR Astachowem i jego wsp????pracownikiem ds,. gospodarczych - Babarinem, na podstawie specjalnej instrukcji Ribbentropa, opracowanej w oparciu o dyspozycje Hitlera. Astachow, popierany przez Babarina, uzna?? drog�? rapprochement z Niemcami za jedyn�? zgodn�? z ??ywotnymi interesami obydwu kraj??w. Podkre??li?? jednak, ??e tempo musi by�? bardzo powolne i stopniowane. Schnurre zauwa??y??, ??e rz�?dowi niemieckiemu wyda??oby si�? "zupe??nie paradoksalne", gdyby ZSRR jako pa??stwo socjalistyczne, podobnie jak Niemcy (wyt??. ASME), przy??�?czy?? si�? do zachodnich demokracji. Wyrazi?? przekonanie o korzy??ci p??yn�?cej z porozumienia niemiecko-sowieckiego. Wed??ug Schnurrego, jego rozmowa z dyplomatami sowieckimi wskazywa??a na pe??n�? gotowo??�? rz�?du moskiewskiego do wsp????pracy z Niemcami, cho�? nie chcia?? on podj�?�? jednoznacznej decyzji i wola?? stopniowo doprowadzi�? do porozumienia, ci�?gle czekaj�?c na wykrystalizowanie si�? stanowiska mocarstw zachodnich wzgl�?dem jego propozycji po??�?czenia tr??jstronnych gwarancji politycznych z efektywn�? konwencj�? wojskow�?.
Zdaniem strony sowieckiej rz�?dy Wielkiej Brytanii i Francji gra??y na zw??ok�?, o czym mia??o ??wiadczy�? ??�?danie lorda Halifaxa przesuni�?cia rozm??w o 7-10 dni. 31 VII Chamberlain wypowiedzia?? si�? w Izbie Gmin przeciwko propozycji kilku pos????w, kt??rzy domagali si�?, aby wraz z misj�? wojskow�?, udali si�? do Moskwy czo??owi politycy brytyjscy.
W tej sytuacji dyplomacja niemiecka wyst�?pi??a z now�? inicjatyw�?. 2 VIII 1939 r. Ribbentrop w rozmowie z Astachowem o??wiadczy??, i?? Niemcom - pomimo wszystkich r????nic ideologicznych - by??oby ??atwiej rozmawia�? z Rosjanami ni?? z Anglikami i Francuzami. Nast�?pnie zaproponowa?? podpisanie tajnego protoko??u, kt??ry rozgraniczy??by interesy obu pa??stw wzd??u?? okre??lonej linii na przestrzeni od Morza Czarnego do Ba??tyku. Przechodz�?c do napi�?cia istniej�?cego mi�?dzy Niemcami i Polsk�?, Ribbentrop oznajmi??, i?? Niemcy mog�? za??atwi�? spraw�? z Polsk�? w ci�?gu jednego tygodnia. R??wnocze??nie zasugerowa?? zawarcie porozumienia dotycz�?cego los??w Polski. Te same kwestie poruszy?? 3 VIII na spotkaniu z Mo??otowem ambasador Schulenburg. Jednak rozmowa ta utwierdzi??a go w przekonaniu o nieufno??ci ZSRR wobec Rzeszy. Z kolei Astachow krytycznie ocenia?? plany niemieckie i wysuwane wzgl�?dem ZSRR propozycje. W raporcie z 8 VIII ostrzeg?? sw??j rz�?d przed "podst�?pnymi" zamiarami przyw??dc??w III Rzeszy. Dowodzi??, ??e Niemcy chc�? zawrze�? porozumienie tylko "na bli??szy okres" i nie zamierzaj�? d??ugo dochowywa�? swych ewentualnych zobowi�?za??.
Mimo to Hitler poleci?? 4 VIII kontynuowa�? rozmowy polityczne z dyplomacj�? sowieck�?. Ribbentrop zgodzi?? si�? na rozmow�? Schnurrego z Astachowem 10 VIII, w dniu przybycia misji wojskowej Wielkiej Brytanii i Francji do Leningradu. Schnurre wyra??nie o??wiadczy?? Astachowowi, ??e "kwestia polska" ju?? "dojrza??a" i rz�?d Niemiec pragnie si�? dowiedzie�?, jaki jest stosunek rz�?du sowieckiego do tego zagadnienia. Astachow nie posiada?? jeszcze instrukcji w sprawie polskiej i zagadnienie mia??o pozosta�? otwarte. Niemniej z rozmowy wynika??o, i?? rz�?dowi Rzeszy zale??a??o na szybkim porozumieniu si�? z Moskw�?, przede wszystkim ze wzgl�?du na zamiar rych??ej realizacji planu "Weiss". Porozumienie z rz�?dem sowieckim mia??o ochroni�? Niemcy w czasie wojny z Polsk�? przed ewentualnym atakiem ze strony ZSRR oraz odci�?�? Polsce sowieck�? pomoc militarn�? i materialn�?, na kt??r�? liczy??a. Astachow donosi?? do Moskwy, ??e rokowania z delegacjami wojskowymi Wielkiej Brytanii i Francji denerwuj�? przyw??dc??w Rzeszy i dlatego s�? oni sk??onni do ust�?pstw, na jakie nie zdobyliby si�? wcze??niej.
W oparciu o te relacje i w??asne rozeznanie Moskwa poleci??a Astachowowi 12 VIII 1939 r. - w dniu rozpocz�?cia oficjalnych rozm??w przedstawicieli si?? zbrojnych ZSRR, Wielkiej Brytanii i Francji - kontynuowanie dyskusji politycznej z rz�?dem III Rzeszy. Mia??a ona obejmowa�? etapami rokowania gospodarcze, kwestie prasowe, wsp????prac�? kulturaln�? oraz tzw. spraw�? polsk�?.
Wiadomo??�? o zgodzie rz�?du ZSRR na dalsze pertraktacje z rz�?dem Niemiec zosta??a natychmiast przekazana do siedziby Hitlera w Berchtesgaden i sta??a si�? przedmiotem narad Hitlera, Ribbentropa i w??oskiego ministra Ciano. Ribbentrop o??wiadczy??, i?? dla "szybkiego wyja??nienia" stosunk??w niemiecko-sowieckich got??w jest uda�? si�? do Moskwy, aby w imieniu Hitlera przedstawi�? stanowisko rz�?du Rzeszy Stalinowi.
Deklaracj�? Ribbentropa, przekazan�? przez Schulenburga, Mo??otow przyj�??? z "najwy??szym zainteresowaniem". Nast�?pnie Schulenburg przekaza?? informacj�? dla Stalina, dotycz�?c�?:
1° zgody rz�?du Rzeszy na zawarcie z ZSRR paktu o nieagresji na 25 lat,
2° wsp??lnego z ZSRR udzielenia gwarancji krajom ba??tyckim,
3° poprawy stosunk??w sowiecko-japo??skich.
R??wnocze??nie Ribbentrop poinformowa?? Mo??otowa, i?? ze wzgl�?du na mo??liwo??�? zaistnienia w najbli??szych dniach powa??nych wydarze?? (Hitler zamierza?? zaatakowa�? Polsk�? 26 VIII 1939 r.), jest on got??w przyjecha�? do Moskwy po 18 VIII, wyposa??ony w pe??nomocnictwa Hitlera. Mo??otow zwleka?? z odpowiedzi�?, w zwi�?zku z czym Ribbentrop ponagla?? Schulenburga: "Musi Pan mie�? na wzgl�?dzie decyduj�?cy fakt, ??e bliski wybuch otwartego konfliktu niemiecko-polskiego jest prawdopodobny, i ??e wobec tego mamy jak najwi�?kszy interes w moim natychmiastowym wyje??dzie do Moskwy" (R. Bender, "Radziecko-niemiecki pakt o nieagresji z 23 sierpnia 1939 r.", "Wi�???" 1967, nr 4). Jednocze??nie "wyra??a?? gotowo??�? przyj�?cia wszystkich warunk??w sowieckich. Kreml mia?? sytuacj�? wymarzon�?" (A. Bregman, "Najlepszy sojusznik Hitlera", Londyn 1967 r.). Wymarzon�? tak??e ideologicznie. ZSRR do??�?cza?? bowiem do narodowo-socjalistycznych Niemiec. (wyt??. ASME)
19 VIII 1939 r. Schulenburg dwukrotnie spotka?? si�? z Mo??otowem, kt??ry o??wiadczy?? mu, ??e zgadza si�? na przyjazd Ribbentropa do Moskwy tydzie?? po podpisaniu sowiecko-niemieckiej umowy gospodarczej. Jako wz??r paktu o nieagresji Mo??otow zaproponowa?? jeden z pakt??w o nieagresji zawartych przez ZSRR z Polsk�?, ?�otw�? lub Estoni�?. Wyb??r pozostawi?? Mo??otow rz�?dowi Rzeszy. Spraw�? tajnego protoko??u uzna?? Mo??otow za otwart�? i zostawi?? j�? do p????niejszego uzgodnienia. Odpowiedzi�? rz�?du III Rzeszy by??o podpisanie w Berlinie jeszcze w tym samym dniu porozumienia kredytowo-handlowego z ZSRR. 20 VIII Ribbentrop przekaza?? do Moskwy osobisty list Hitlera do Stalina. F??hrer prosi?? o zgod�? na rych??y przyjazd Ribbentropa do Moskwy i szybkie podpisanie paktu o nieagresji ze wzgl�?du na planowan�? w ko??cu sierpnia agresj�? niemieck�? przeciw Polsce.
W tym czasie rokowania misji wojskowych ZSRR, Wielkiej Brytanii i Francji znalaz??y si�?, zdaniem rz�?du sowieckiego w impasie z powodu braku zgody pa??stw zachodnich na wysuni�?t�? 14 VIII przez marsza??ka Klimenta Woroszy??owa propozycj�? przemarszu wojsk sowieckich przez terytorium Polski oraz Rumunii (W. Pob??g-Malinowski, "Najnowsza historia polityczna Polski" III, Londyn 1960). Nie godzi??a si�? na to strona polska, wiedz�?c, ??e gdy Armia Czerwona wkroczy na terytorium Polski, ju?? go nie opu??ci (wbrew temu forsowana jest obecnie w Rosji opinia, ??e Stalin chcia?? ochroni�? Polsk�? przed Hitlerem, wprowadzaj�?c na jej terytorium oddzia??y Armii Czerwonej, kt??re mia??y powstrzyma�? napa??�? Niemiec na Polsk�?). Odmowa rz�?du polskiego mia??a, wed??ug strony rosyjskiej sprawi�?, ??e Stalin, w obawie przed porozumieniem si�? Polski z Niemcami i wsp??ln�? agresj�? przeciw ZSRR, zawar?? pakt z Hitlerem. Tez�?, ??e pakt Ribbentrop-Mo??otow to wina Polak??w, przekaza??a wsp????cze??nie rosyjskoj�?zyczna telewizja Primasis Baltijos Kanalas (Pierwszy Kana?? Ba??tycki) w filmie wyemitowanym 31 VIII 2004 r. w trzech krajach ba??tyckich. Przyw??dcy sowieccy pod koniec drugiej dekady sierpnia zacz�?li wi�?c dochodzi�? do wniosku, ??e w aktualnej sytuacji politycznej zorganizowanie koalicji brytyjsko-francusko-sowieckiej korzystnej dla ZSRR jest niemo??liwe. Zdaniem W. Daszkiewicza ("Geneza radziecko-niemieckiego paktu o nieagresji z 23 sierpnia 1939 r.", "Roczniki Historyczne" 1966), pozostawa??y im do wyboru dwie mo??liwo??ci: przerwanie rokowa?? z rz�?dami mocarstw zachodnich i odrzucenie propozycji niemieckiej w sprawie paktu o nieagresji, co prowadzi??oby do polityki izolacji i ??cis??ej neutralno??ci lub przyj�?cie propozycji niemieckiej. Stalin uwa??a??, ??e zaakceptowanie pierwszej mo??liwo??ci prowadzi??oby do osamotnienia i w wypadku ust�?pstw pa??stw zachodnich wzgl�?dem III Rzeszy - do zaatakowania ZSRR z dwu stron: od zachodu przez Niemcy i od wschodu przez sprzymierzon�? z nimi Japoni�?. Rz�?d sowiecki odrzuci?? wi�?c pierwsz�? ewentualno??�? i zgodzi?? si�? na pakt o nieagresji z Niemcami. Dwa pa??stwa socjalistyczne zbli??y??y si�? do siebie. (wyt?? ASME)
21 VIII 1939 r. po stwierdzeniu, ze rz�?dy Wielkiej Brytanii i Francji nie daj�? odpowiedzi na postulat Woroszy??owa, Stalin wyrazi?? zgod�? na przybycie Ribbentropa do Moskwy 23 VIII. W dniu przylotu Ribbentrop odby?? pierwsz�? rozmow�? z Mokotowem. Jej znaczenie podkre??la??a obecno??�? Stalina. Rokowania trwa??y trzy godziny, a wznowione po przerwie, zako??czy??y si�? w nocy podpisaniem paktu o nieagresji. Wchodzi?? on w ??ycie natychmiast po podpisaniu, a nie dopiero po ratyfikacji.
Wraz z uk??adem o nieagresji zosta?? podpisany tajny protok????, stanowi�?cy integraln�? cz�???�? tego paktu. Postanawia?? on, i??: "na obszarach nale??�?cych do pa??stwa polskiego, strefy interes??w Niemiec i ZSRR b�?d�? rozgraniczone w przybli??eniu wzd??u?? linii rzek Narwi, Wis??y i Sanu. Zagadnienie, czy interesy obu stron czyni�? po??�?danym utrzymanie niepodleg??ego pa??stwa polskiego i jakie maj�? by�? granice tego pa??stwa, mo??e by�? ostatecznie rozstrzygni�?te dopiero w toku dalszych wydarze?? politycznych. W ka??dym razie oba rz�?dy rozwi�???�? t�? spraw�? w drodze przyjaznego porozumienia".
O pakcie i do??�?czonym do niego tajnym protokole, ju?? w dniu jego zawarcia, wiedzieli Amerykanie. Tu?? po podpisaniu dokumentu przez Ribbentropa i Mo??otowa poufnie poinformowa?? o tym fakcie Charlesa Bohlena, sekretarza ambasady USA w Moskwie, najbli??szy wsp????pracownik niemieckiego ambasadora Schulenburga, Hans von Herwarth. Ujawni?? on cz�???ciowo motywy swego post�?powania: "Mia??em �?niearyjskie�? pochodzenie, moja babka po k�?dzieli by??a ??yd??wk�?". Wyrazi?? jednocze??nie zdziwienie, ??e rz�?dy USA i brytyjski, kt??ry r??wnie?? zosta?? poinformowany, nie przekaza??y wiadomo??ci o pakcie i tajnym protokole w??adzom polskim ("Amerykanie znali pakt. Rozmowa z Hansem von Herwarthem", "??ycie Warszawy" 30 X 1992).
Dalsze wydarzenia polityczne sprawi??y, ??e do kolejnego "przyjaznego porozumienia" dosz??o 28 IX 1939 r. Stalin zaproponowa?? Hitlerowi likwidacj�? pa??stwa polskiego we wszelkiej jego postaci. Rezygnowa?? z przyznanej mu w tajnym protokole cz�???ci terytorium Polski, przesuwaj�?c granic�? z linii Wis??y na Bug, a w zamian za to uzyska?? przekazanie mu ze strefy niemieckiej wp??yw??w Litwy, kt??r�? wraz z ?�otw�? i Estoni�? niebawem w??�?czy?? do ZSRR. Post�?pi?? tak m.in. w obawie przed polsk�? irredent�?, kt??ra mog??aby w przysz??o??ci doprowadzi�? do konflikt??w mi�?dzy nim a Hitlerem. Fakt ten potwierdza depesza Ribbentropa, przebywaj�?cego w tym dniu na negocjacjach w Moskwie, skierowana do wodza III Rzeszy. Przytaczaj�?c wywody Stalina, Ribbentrop pisa??: "Stalin twierdzi?? na poparcie swej propozycji, ??e podzia?? terytorium z ludno??ci�? czysto polsk�? wydaje mu si�? procedur�? w�?tpliw�?. Historia wykaza??a, ??e nar??d polski stale walczy?? o jedno??�?. Podzia?? ludno??ci polskiej stworzy??by ??r??d??a niepokoju, z kt??rego by�? mo??e wynik??aby niezgoda pomi�?dzy Niemcami a Zwi�?zkiem Sowieckim" (A. Bregman, dz. cyt.).
Mimo to przyja???? mi�?dzy obu pa??stwami nie zosta??a ugruntowana. Pakt Ribbentrop-Mo??otow, wraz z tajnym protoko??em i p????niejszymi uzupe??nieniami, nie przetrwa?? 10 lat, na kt??re zosta?? zawarty. Niezale??nie od dora??nych korzy??ci, u??pi?? on niew�?tpliwie czujno??�? przyw??dc??w ZSRR, a przede wszystkim Stalina, co do agresywnych wzgl�?dem nich zamiar??w III Rzeszy.
Istnienie tajnego protoko??u paktu Ribbentrop-Mo??otow, jak te?? pozosta??ych tajnych jego uzupe??nie??, by??o przez stron�? sowieck�? negowane do ko??ca istnienia ZSRR. Paktu Ribbentrop-Mo??otow nie pot�?pi??a Federacja Rosyjska, nast�?pczyni ZSRR ani jej prezydenci Borys Jelcyn i W??adimir Putin.

Ryszard Bender

Bibliografia:
L. No??l, L�??aggression Allemande contre la Pologne, Paris 1946; W.S. Churchill, The Second World War I-IV, London 1948-51; H.B. Gisevius, Bis zum bittern Ende, Z??rich 1948; Nazi-Soviet Relations 1939-1941, Washington 1948; N. Wozniesienski, Wojennaja ekonomika SSSR, Moskwa 1948; R. Coulondre, De Stalin ?� Hitler, Paris 1950; P. Kleist, Zwischen Hitler und Stalin 1939-1945, Bonn 1950; E. Kordt, Nicht ans den Akten, Stuttgart 1950; E. Weizs?�cker, Memoirs, London 1951; W. Pob??g-Malinowski, Najnowsza historia polityczna Polski III, Londyn 1960; E. Raczy??ski, W sojuszniczym Londynie. Londyn 1960; H. Batowski, Kryzys dyplomatyczny w Europie jesie?? 1938 - wiosna 1939, Warszawa 1962; ten??e, Ostami tydzie?? pokoju, Pozna?? 1964; I. Majski, Wospominanija sowietskogo pos??a II, Moskwa 1964; W. Daszkiewicz, Geneza radziecko-niemieckiego paktu o nieagresji z 23 sierpnia 1939 r. "Roczniki Historyczne", 1966; R. Bender, Radziecko-niemiecki pakt o nieagresji z 23 sierpnia 1939 r. "Wi�???" 1967, nr 4; A. Bregman, Najlepszy sojusznik Hitlera. Londyn 1967; Diariusz i teki Jana Szembeka IV, Londyn 1972; W. Michalka, Ribbentrop und die deutsche Weltpolitik 1933-1940, M??nchen 1980; Napa??�? sowiecka i okupacja polskich ziem wschodnich (wrzesie?? 1939),. Londyn 1985; J. ?�ojek, Agresja 17 wrze??niu 1939, Warszawa 1990; Amerykanie znali pakt. Rozmowa z Hansem von Herwarthem. "??ycie Warszawy" 30 X 1992; H. Herwarth, Mi�?dzy Hitlerem a Stalinem, Warszawa 1992; T. Jasudowicz, Widmo kr�???y po Europie: Bezprawie paktu Ribbentrop-Mo??otow, Toru?? 1993; K.. Gr??nberg, B. Otr�?ba, Joachim von Ribbentrop: szef hitlerowskiej dyplomacji, Warszawa 1995.

GOLENIOW.NET - AKTUALNO??CI

Opony Szczecin Felgi

Opony Szczecin

Dorabianie kluczy Goleni??w

Witaj

Dorabianie kluczy Goleni??w

Dorabianie kluczy Goleni??w

Ogłoszenia

Sprzedam

Więcej ogłoszeń (0)

Kupię

Więcej ogłoszeń (0)